عاشورا در قلب شیطان بزرگ
دکتر فؤاد ایزدی
استاد دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران
اشاره:
دکتر فؤاد ایزدی را در اردوی هماندیشی تشکلهای جبهه فرهنگی انقلاب در همدان دیدیم. ایشان که در ماه رمضان گذشته در برنامه تلویزیونی «راز» بیشتر شناخته شدند 24 سال در آمريكا حضور داشتهاند. داراي دكتراي ارتباطات سياسي از دانشگاه ايالتي لويزيانا و صاحب چندين مقاله علمي در ژورنالهاي آكادميك آمريكا هستند. تسلط ایشان به شرایط فرهنگی و سیاسی آمریکا ما را تحریک کرد تا موضوع پرونده را با ایشان در میان گذاریم. با وجود خستگی، لطف کردند و پذیرای پرسشهای ما شدند. اطلاعات شنیدنی ایشان از آمریکا، این شهر فرنگ را بسیار نزدیکتر از آنچه فکرش را میکردیم نشان داد. شباهتهایی که در ادامه خواهید خواند برای ما هم شگفتآور بود.
میخواهیم تصویری از شیعیان در آمریکا داشته باشیم و وضع مناسک مذهبی شیعه در آمریکا و رفتارشناسی سیاسی این موضوع اعتقادی.
جمعیت شیعه در آمریکا حدود 2 میلیون نفر است.
در آمریکا یا در ایالت خاصی؟
کلا در آمریکا که از این تعداد، 1 میلیون نفر ایرانی هستند. آمریکا 50 ایالت دارد و در هر ایالت، تمرکز شیعیان یکسان نیست؛ در بعضی بیشتر و در بعضی کمتر. جمعیت مسلمانان در ایالت کالیفرنیا زیاد است، در تگزاس زیاد است. در نیویورک و واشنگتن جمعیتشان زیاد است. در میشیگان هم زیاد است به علت وجود عربهای شیعهای که از لبنان مهاجرت کردهاند. در این چند ایالت جمعیت زیاد است.
از این مجموع، خب ایرانیها بخاطر انقلاب، عدهای چون مذهبی نبودند یا با شاه هماهنگ بودند، مهاجرت کردند به آمریکا. یکسری از دانشجوهایی که مذهبی بودند به جای اینکه بمانند به ایران برگشتند، اینجا غربالی ایجاد شد. درصدی که در آمریکا مذهبی نیستند درصدشان بالاتر از میانگین جمعیت کشور است. عدهای هم هستند که مذهبی هستند. در هر شهری که ایرانیها تجمع کردند مسجد داریم، به مسجد رفت و آمد دارند. هر ایرانی که در آمریکاست به این معنی نیست که مذهبی نیست. آدمهای به دردبخور خوب هم زیاد است. ما در آمریکا نسل دومی هم داریم که از پدر و مادرهایشان مذهبیترند. مثلا ما در لسآنجلس رفتیم مجموعهای از جوانها بودند که خیلی از پدر و مادرهایشان ساواکی بودند، طاغوتی بودند ولی اون جوانها مذهبی بودند.
عاشورا همواره برای ما یک مسئله سیاسی بوده، بعضی از شعارها را ما داریم مثل «هیهات من الذله» و شعارهایی که از عاشورای امام حسین نقل هست. چقدر از شیعیان از فضای اعتقادی در موضع سیاسی هستند؟
متأسفانه در مجموعه شیعه، حوزه نجف از این موضوع نفع میبرد. این ضربهای هم که شیعیان عراق خوردند به دلیل وضعیتی بود که در حوزه نجف بود. تز حوزه نجف این بود که حوزه وارد مسائل سیاسی نشود و گرنه ضربه میخوره. اتفاقی که افتاد این بود که وارد مسائل سیاسی نشد و ضربه هم خورد.
شیعیان آمریکایی متأثر از دو طیف بودند؛ طیف نجفیها و قمیها. قمیها آدمهای انقلابی هستند. اتفاقی که برای طیف تفکر نجف افتاده این است که الان دورهای شده که دیگر کسی نمیگوید من وارد مسائل سیاسی نمیشوم الان حوزه نجف هم سیاسی است. آنها که با تفکر انقلاب مشکل داشتند اتفاقی که برایشان افتاد این بود که سیاسی شدند منتها یک بخشی از آنها حداقل با دولت آمریکا مرتبط شدند که شیعه هم بودند. شما الان در گوگل در قسمت تصاویر بزنید بوش؛ بعد بزنید حسن قزوینی. می بینید که تصویر بوش و سید حسن قزوینی که از روحانیون شیعه است می آید در تلویزیون ماهوارهای صنام هم نفوذ دارند. میبینید که در بین شیعیان حتی روحانیون شیعهای هستند که با آمریکا مرتبط شدهاند.
اینا حضور اجتماعی هم دارند در آیینهای محرم، در عاشورا؟
در شهرهای بزرگ ما داریم، دستههای سینهزنی که به خیابان میآیند. معمولا در روزهای تعطیل، مثلا یکشنبهای که قبل از عاشورا هست با شهرداری و... هماهنگ میکنند و میگن ما در فلان کوچه و خیابان مراسم داریم و مراسم خودشان را اجرا میکنند. یکی از دوستان ما تعریف میکرد چندین سال پیش وقتی هنوز مسجد شیعیان راه نیفتاده بود مراسم عاشورا در خانهها اجرا میشد. یکی تعریف میکرد که جلسهای بود در روز عاشورا در یکی از خانهها، مردم زیادی هم آمده بودند، مردم ماشینهایشان را دو طرف پارک میکنند و داخل منزل میشوند. پارکینگ دو طرف خیابان گرفته میشه. همسایهها زنگ میزنن به پلیس و میگن تعداد زیادی ماشین اینجاست. بعضا هم بد پارک کرده بودند یا مشکل دیگه بوده، شکایت می کنن. میگن اینجا شلوغه. وقتی پلیس میاد مراسم تموم شده، مردم دارن خارج میشن با چشمای اشکآلود و محزون. پلیس از یکیشون میپرسه چی شده، طرف میگه رهبر ما را کشتند. پلیس که این رو میشنوه اسلحه رو در میاره، فکر میکنه اونجا قتلی انجام شده، پلیس وارد منزل میشه و تازه میفهمه که منظورشون، داستان عاشورا بوده و الان کسی کشته نشده. این اتفاقات هم در آمریکا می افتد و شیعیان آنجا به خاطر عشق و علاقهای که دارند مراسم خود را برگزار میکنند با هر سختی که هست. مساجد شیعه بخصوص مساجدی که زیاد به آن رفت و آمد میشه زیر کنترله.
دوستان ما که زیاد در مسجد رفت و آمد و فعالیت داشتند میگفتند که FBI میآید درب منزل ما، آلبومی از افرادی که زیاد به مسجد میآیند را نشان میدهند و میگویند بگین در مورد این فرد چی میدونید. این فشارها وجود دارد ولی با وجود این ها هنوز این مراسم به شدت برگزار و به آن توجه میشه.
در مقایسه ای که شما داشتید، بین نجفیها و قمیها در نحوه ی عزاداری؛ ما خودمان در ایران هم این را داریم. در آیینهای محرم و عاشورا و مناسک مذهبی و... . یک عده از مراجع ساکن قم هستند ولی از طیف نجف و هیئتهایی که به اینها وابسته هستند، جنس شعرهایی که میخوانند، جنس نوحهها، حتی منبریها،وعاظی که دعوت میشوند؛ محتوای خطابههایی که در این دو طیف خوانده میشه متفاوت است. شما به این هم در آنجا دقت کردهاید؟
این هست اما اتفاقاتی که افتاده به برکت جمهوری اسلامی، نیروی انتظامی هست و کنترل میکند، اما اونجا متأسفانه بعضی افکار هست و از حوزه و مرجعیت و اینها دورند. نه به مراجع قم مراجعه میکنند و نه به مراجع نجف مراجعه میکنند. منابع مالییشان هم بد نیست. خمس و زکات را پرداخت میکنند. معمولا جمعیت شیعه در آمریکا وضعشان خوب است. اینها مقداری رها شدند در آمریکا، نه پیرو ولی فقیه هستند و نه خیلی پیرو مرجعیت ند. یک کارهایی میکنند که نباید انجام دهند. دولت آمریکا هم به شدت سرمایهگذاری میکند روی اینها.
ما آدمهایی داشتیم که یک جورهایی نفوذ کرده بودند، بدترین چهرههایی که وجود داره، یک بخشی از شیعیان آمریکا از اینها حمایت میکردند. مثلا آقای خویی یک مرکزی داره، بنیاد خویی در نیویورک که مسئول آن آقای کاظم سهلانی است، ایشان در یکی از برنامههای تلویزیونی به عنوان میهمان شرکت کرده بودند. یکی از کشیشهای ضد اسلام مسئول این تلویزیون است که به حضرت رسول اهانت میکند. آقای سهلانی آبروی شیعه را برد. این فرد به حضرت رسول اهانت میکند، شیعه و سنی با این فرد مشکل دارند؛ آن وقت روحانی شیعهی مسئول مرکز آیت الله خویی در نیویورک در جلسه ایشان در برنامه های تلویزیونی ایشان، شرکت میکند.
چون اینها رها شدهاند و جمهوری اسلامی خیلی برنامه مدونی برای آمریکا ندارد، سیستم هم کارمندی است، آنها دارن بخشی از شیعیان را جدا میکنند. شیعیان در آمریکا برای ما یک فرصتند. اتفاقی که افتاده این است که حالا میخواهند این فرصت را برای ما به تهدید تبدیل کنند.
خود شما در ایام محرم و صفر کجا میرفتید؟ چه برنامهای داشتید؟
ما 24 سال آمریکا زندگی کردیم. 18 سال در بوستون بودیم، چند مسجد شیعه داشت. آنجا میرفتیم، مراسمش را برایتان توضیح دادم. 4 سال آخر به مرکز ایالت میرفتیم، آنجا جمعیت شعیان 10- 12 تا خانوار بیشتر نبودند. مسجد شیعه نبود. آنجا جمعیتاش خیلی زیاد نبود. مجالس در یکی از خانهها برگزار میشد. مسجد خانگی بود. برای سخنرانی و مداحی از خودشان بودند. کمتر میشد کسی را دعوت کنند. گاهی از بوستون که 4 ساعت فاصله داشت یکی دو مورد روحانی دعوت میکردند. روحانیها هم بیشتر هندی و پاکستانی بودند یا عرب. روحانی ایرانی در آمریکا کم است. شعرها را هم از اینترنت تهیه میکردیم، کتاب هم میگرفتیم.
اگه صحبتی چیزی مونده؟
ما یکسری از افرادی را داریم که بحث قمه را مطرح کردند، متأسفانه بعضی از روحانیون آمدند فتوا دادند که اشکالی ندارد. یه عده جوان هم داریم که اینها در دستههایی بزرگ شدن که در آن قمه زنی بوده و حالا در آمریکا هم میخواهند این کار را بکنند.
ما در همان مسجد خودمان داشتیم فردی را که موقع قمه زدن، محکم قمه زد و فوت کرد. پاکستانیها برایشان عادی است. چار پنج داس را به هم میبندند و میزنند. درواقع یک زنجیری از داسهاست. دلیل مرگش خودزنیه. برای همین مجبور شدند برای علت فوت از پزشکی بخواهند علت مرگ را چیزی اعلام کند تا آبروریزی نشود؛ مثلا سکتهای، چیزی...
بعد از آن در مسجد ما که عدهای انجام نمیدادند، عدهای دیگر هم که اصرار داشتند انجام بدهند به مساجد دیگر که قمه زنی انجام میشد رفتند. یکی دو مرتبه اتفاق افتاد که خبرش رسانهای شد. عکس از فلان مسجد گرفته شد و بیرون رفت. اونجا بحثی که حضرت اقا مطرح میکردند و میگفتند وهم اسلامه کاملا این رو مشاهده می کردین.
مدارسی هست که تور میبرند؛ ما داشتیم وهابیانی که میآمدند آنجا، آنها هم تور داشتند شب عاشورا. وهابیان پاکستانی، قیافهشان شبیه همان شیعههاشونه. شب عاشورا تور داشتند که این مراسم را ببینند. چه خبر است؟ ما تعدادی از آنها را در دانشگاه دیده بودیم و میشناختیم. دوزاریمان میافتاد که این راهنمای تور بوده اومده ببینه چه خبره..
بیشتر نسل دومیها ارتباط با آمریکا را انجام میدادند چون زبان بهتر بلد بودند، مثلا دسته که به خیابان میرفتند و مردم برای تماشا میآمدند، بروشورهایی تهیه کرده بودند که به آنها میدادند و کار فرهنگی هم انجام میشد.
چقدر فکر میکنید هیئتها و عاشورا در صدور انقلاب اثر داشتن؟
اولا شهادت امام حسین(ع) و داستان عاشورا چیزی نیست که دست من و شما باشه. این نفوذ خودش رو داره. این فلان آمریکایی سیاهپوستی که تا دو سال پیش مسلمان نبوده، اما الان میشینه سنگینتر از من و شما برای امام حسین گریه میکنه این به خاطر کار تبلیغی من و شما نیست. داستان عاشورا تأثیرگذاری خودش رو داره. فرهنگ عاشورا به درد میخوره. امام میگوید محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته؛ این شعار نیست! اگر ما هم در مورد ترویج اسلام در آمریکا صحبت میکنیم برای شیعیان حداقل داستان عاشورا و مطالب مرتبط با آن و محرم خیلی کلیدی است. مثلا شما با یک عده جوان روبروئید روضهی حضرت علیاکبر رو میخوانند. آنجا مثلا برای سیاهپوستهایی که مسلمان هستند، روحانی حواسش هست روضه «جُون» رو میخونه، که سیاهپوست بوده. طرف سیاهپوست هم تحت تأثیر قرار میگیره.
قمه زنی و این ها چه تأثیری روی اینها داره؟
تأثیرش خیلی بد است. بعضی وقتها از من میپرسند، اینها چیه؟ ما هم گفتیم که عدهای برای خودشان این کار را انجام میدهند و رهبران شیعه هم این را قبول ندارند. حالا نگفتیم که بعضیشان هم قبول دارند. این کار را کردن یک شهامت میخواست چون جا افتاده بود. این چهرهی بدی از شیعه نشون میده وقتی ما در عاشورا قمه زنی نداریم این همه برای ما ضد تبلیغ میکنند، چه برسه به اینکه داشته باشیم.
محمدقاسم زاده
(با کلیک بر روی تصویر زیر، این مطلب را دریافت نمائید.)
نشریه فرهنگی بیرق - هیئت فرهنگی عشاق الحسن (ع) ، کاشان - برای دریافت کل نشریه می توانید به بخش پیوند ها مراجعه نمائید .